Om te huilen, zo mooi: Ali Cherri maakt van trauma kunst | VRT NWS Nieuws

Nood aan een gesprek? Dan kan je 24/7 terecht bij Tele-Onthaal op het nummer 106. Je kan ook chatten via www.tele-onthaal.be . Jongeren kunnen terecht bij Awel op het telefoonnummer 102, of via chat op awel.be .

Ali Cherri (50) groeide op tijdens de Libanese burgeroorlog. Het hoeft dus niet te verbazen dat conflict en trauma centraal staan in zijn werk.

In films, installaties, tekeningen en sculpturen verbeeldt hij hoe systemisch geweld en ideologische controle hun sporen nalaten. In de zielen en lijven van wie ermee wordt geconfronteerd, maar ook in die van wie ernaar kijkt.

Op onze mobieltjes zien we op dagelijkse basis mensonterend leed. Dat maakt van ons allemaal soul witnesses.

'Counter monument' van Ali Cherri.

Ali Cherri won in 2022 de Zilveren Leeuw op de Biënnale van Venetië voor de indrukwekkende video-installatie 'Of Men and Gods and Mud'. Dat bekroonde werk is nu ook in Wiels te zien.

Via 3 schermen neemt hij ons mee naar de omgeving van de Merowedam in Noord-Soedan. Om die gigantische waterkrachtcentrale te bouwen, werden aan het begin van deze eeuw 50.000 mensen verkast.

Het regime van president Omar al-Bashir richtte met de dam niet alleen een menselijke, maar ook een ecologische en archeologische ramp aan.

Als de goden de mens naar hun evenbeeld uit modder hebben geschapen, bestaan zij dan zelf ook niet uit modder?

Chantal Pattyn

Cherri filmde er seizoensarbeiders die bakstenen fabriceren vanuit de modder, die hun hele lijf bedekt. Intussen reflecteert een voice-over over de rol van modder en klei in ontstaansmythes, van de Mesopotamiërs tot de oude Grieken en de figuur van Adam.

Want als de goden de mens naar hun evenbeeld uit modder hebben geschapen, bestaan zij dan zelf ook niet uit modder? 

'Of Men and Gods and Mud' van Ali Cherri.

In een volgende zaal ben ik bouche bée door 2 grote sculpturen uit klei. Ze zien eruit alsof ze ter plekke uit elkaar kunnen vallen.

Het zijn pleureuses, het Franse woord voor klaagvrouwen die verlies en verdriet publiek zichtbaar maken. Cherri beeldhouwde hun lijf, maar hun gezicht bestaat uit dodenmaskers die hij bij veilinghuizen kocht.

Het ene bestaat uit verguld zilver en dateert van de Mongoolse Liao-dynastie, het andere bestaat uit zwart pigment, typisch voor de late periode van het oude Egypte.

Cherri gebruikt archeologische artefacten die door nationale musea te onbelangrijk werden gevonden om op te nemen in de collecties

Chantal Pattyn

Waarom hij dat doet?

Het gaat hier om archeologische artefacten die door nationale musea te onbelangrijk werden gevonden om op te nemen in de collecties. Cherri wil daar vragen bij plaatsen. Want wie bepaalt eigenlijk wat waardevol is en wat niet?

Door zijn beelden brengt hij dit erfgoed terug in het systeem.

'The Earth heard their lament' van Ali Cherri.

In 2 recente films - prachtig gepresenteerd door curator Helena Kritis - voert Cherri een soldaat en een sergeant op. Allebei zijn ze onderhevig aan angsten en existentiële twijfel door het extreem genormeerde militaire apparaat waarin ze moeten opereren.

In 'The watchman' belanden we op de grens tussen het Grieks-Cypriotische zuiden en het niet erkende Turks-Cypriotische noorden. Een jonge man wacht er in zijn uitkijktoren op een vijand die zich nooit laat zien. De complete nutteloosheid van zijn taak maakt dat hij de vijand uiteindelijk bijeen hallucineert.

Hij vindt troost bij een oude vrouw in een aanpalend dorp. Zij verloor haar zoon in het conflict en zegt hem dat er geen goede oorlogen zijn.

De film zit vol subtiele details die zijn mentale breakdown illustreren. Tegelijk laat Cherri zien hoe juist in de uitputting en de slaap een plek kan ontstaan voor andere toekomsten en veel verbeelding.

Beeld uit 'The watchman' van Ali Cherri.

Maar het absolute hoogtepunt van de tentoonstelling is 'The sentinel'. In zijn jongste film laat Cherri de scènes in verschillende decors afspelen. Je waant je in een theatervoorstelling, met sergeant Lafleur in de hoofdrol.

Ook hij gaat gebukt onder de monotonie van het militaire bestaan. De eindeloze herhaling van het opmaken van een bed, het opplooien van een hemd en het houden van de wacht maken hem totaal apathisch. De legerdokter (briljant gespeeld door ex-voetballer Eric Cantona) stelt aan Lafleur voor om voor één keer de kazerne te verlaten en wat ontspanning te zoeken.

De depressieve sergeant belandt in nachtclub Les Survivants, waar hij dragqueen Loula ontmoet. Zij ontfermt zich even over hem, na haar indringende Arabische versie van 'Each man kills the thing he loves', naar de woorden van Oscar Wilde. 

Lafleur verlaat de club. We horen knallen. De oorlog is niet opnieuw uitgebroken, maar het is vuurwerk, want het is Quatorze Juillet. Even later schiet Lafleur zich een kogel door de kop. 

Een week lang heb ik met dat geweldige nummer in mijn hoofd rondgelopen. Om te huilen, zo mooi.

Daarna kan je in Wiels nog met de trap omhoog om in Cherri's karaokebar even los te gaan. En om samen met zijn beeld 'The dreamer' naar de stad te kijken, om te dromen van betere toekomsten.

'Soul witness', de tentoonstelling van Ali Cherri, is nog tot 3 januari 2027 te bezichtigen in Wiels , het Brusselse centrum voor hedendaagse kunst in Vorst.