Wij testen Kletzy, de nieuwe chatbot voor ouderen: "Ik praat toch liever met mijn vriendinnen" | VRT NWS Nieuws

Mario zag dat zijn moeder geen alleenstaand geval was en stelde Kletzy daarom beschikbaar voor het grote publiek. Vanaf 15 euro per maand kan je Kletzy telefoontjes laten doen met je bejaarde (groot)ouders. 

Kletzy wil zich vooral richten tot de (klein)kinderen van een bejaarde. Die voelen zich mogelijk schuldig omdat ze niet voldoende tijd hebben om eens te bellen of langs te gaan bij hun (groot)ouders. "U kunt er niet altijd zijn. Nu is er wel iemand", klinkt het bij Kletzky.

Hoe werkt het precies? Wij deden de test. Eerst registreren we ons als het fictieve personage René, een man van 71. Hij houdt zogezegd van vogels spotten en hoewel hij elk weekend met zijn vriend Albert gaat snookeren, voelt René zich toch soms eenzaam. 

We merken al snel dat Kletzy inhoudelijk over alles en nog wat kan meepraten. Maar de dienst is niet feilloos. Zo raadt Kletzy René aan om naar een onbestaande rommelmarkt in Genk gaan, een klein detail dat bij een kwetsbare doelgroep grote gevolgen kan hebben. 

Je kan Kletzy bereiken via een telefoonnummer.

Kletzy houdt geen audio-opnames bij, maar wel uitgeschreven transcripties die de dienst raadpleegt als geheugen. Maar de 'kletsmachine' onthoudt ook lang niet alles. Zo weet het in welk café een eerder verteld snookerverhaal zich afspeelde, maar kan het zich niet de details herinneren. 

Bij zware thema's als depressie en euthanasie geeft Kletzy nooit advies en verwijst ze steeds door naar medisch personeel. Bij symptomen van een hartaanval biedt ze aan om aan de lijn te blijven om de situatie aan de dokter uit te leggen en krijgt de fictieve zoon van het personage René een bericht met de vraag om langs te gaan.

Kletzy is in Vlaanderen de eerste in zijn soort, maar dat is internationaal zeker niet het geval. In Zuid-Korea is dit soort diensten al ingeburgerd. Met Talking Buddy  bijvoorbeeld hebben de vele tienduizenden ouderen die alleen wonen een 'gesprekspartner' die altijd beschikbaar is. 

De zorg staat er onder druk omdat, net als in Vlaanderen, meer dan 20 procent van de bevolking uit 65-plussers bestaat. Zo proberen ze de eerste lijn van de zorg te ontlasten.

Ook in de Spaanse hoofdstad Madrid wordt deze technologie structureel ingezet bij ouderen. Het project PALOMA wil elke 65-plusser eenmalig telefonisch contacteren voor een AI-babbel. Dat systeem schat in hoe eenzaam je bent en plaatst je in een categorie. Kwam je erg eenzaam over, dan word je doorverwezen naar een hulpverlener. Het gaat om zo'n 377.000 telefoontjes. Diezelfde telefoontjes doen met mensen zou lastig worden.

Ook in Finland, Nederland en de Verenigde Staten bestaan soortgelijke diensten.

"Dit soort toepassingen kunnen ouderen mogelijk helpen om sociale vaardigheden te onderhouden", zegt Tom Van Daele, onderzoeker Psychologie en Technologie aan de Thomas More-hogeschool. "Maar het is wel belangrijk dat de ouderen blijven beseffen dat ze met een systeem aan het spreken zijn en niet met een persoon. Het moet ook altijd de bedoeling zijn om echt menselijk contact te motiveren."

Als we morgen een pilletje zouden vinden tegen eenzaamheid zouden we dat ook niet meteen testen op mensen

Tom Van Daele, onderzoeker Thomas More

Over het effect van deze diensten op lange termijn is veel minder geweten. Omdat de technologie pas in de laatste 4 jaar in een stroomversnelling kwam, zijn er gewoon weinig studies over de impact van sociaal contact met AI. "Daarom is een bepaalde voorzichtigheid toch aan de orde. Zeker omdat het gaat over een kwetsbare doelgroep," zegt Van Daele. "Als we morgen een pilletje zouden vinden tegen eenzaamheid zouden we dat ook niet meteen testen op mensen." 

"We moeten als maatschappij niet alleen kijken wat er technisch allemaal mogelijk is, maar ook of én hoe we het willen gaan gebruiken."

Maar hoe ervaren ouderen zelf zo'n gesprek? We gingen langs bij woonzorgcentrum Het Perrehof in Peer en lieten er Simon, Lucienne en Liza een praatje maken met hun artificiële gesprekspartner. 

Kletzy vertoont toch wat kinderziektes. Praten de ouderen dialect, dan worden ze al eens misbegrepen. De chatbot breekt antwoorden ook wel eens af. En een simpele 'ja' van een oudere kan leiden tot een verhakkeld gesprek dat geen steek meer houdt. 

Op zijn best kan Kletzy mooie anekdotes, herinneringen en verhalen bovenhalen. Maar die momenten worden toch nog te vaak onderbroken met bijvoorbeeld lange stiltes om het een natuurlijk gesprek te kunnen noemen. 

In het woonzorgcentrum zijn de meningen over Kletzty dan ook verdeeld. "Ik praat toch liever mijn vriendinnen," zegt Lucienne. "Op die manier maak ik hen ook weer wat minder eenzaam. Zo een computerstem is niks voor mij."