Original source (on modern site) | Article images: [1] [2]
Matt Damon als Odysseus, 10 jaar onderweg naar huis Woensdag komt het filmepos 'The Odyssey' in de zalen, met Matt Damon in de hoofdrol. De avonturen van de Griekse held Odysseus blijven boeien en inspireren. Waar komt dat verhaal vandaan en waarom heeft het zo'n eeuwigheidswaarde? Spoiler: de odyssee staat symbool voor de reis van het leven zelf. De Griekse mythologische figuur Odysseus samengevat? De bedenker van de list met het paard van Troje. De oorlogsheld die er 10 jaar over doet om weer thuis te raken bij zijn vrouw Penelope. De zwerver die zeemonsters, sirenen, een eenogige cycloop of een tovenares te slim af is. De man die zelfs weer tevoorschijn komt uit de onderwereld. Ontroerend dat een werk van 2.700 jaar oud nog verfilmd en vertaald wordt Wat een verhaal. Geen wonder dat kunstenaars, schrijvers, componisten of filmregisseurs er nog altijd brood in zien. "Ik gebruik misschien een zwaar woord, maar ik vind het ontroerend dat een werk van 2.700 jaar oud tot op vandaag verfilmd wordt. Of dat er om de paar jaar weer een Nederlandse vertaling verschijnt", zegt Patrick De Rynck. Hij is classicus, schrijft en spreekt geregeld over de Griekse en Romeinse oudheid en is de geestelijke vader van de website Hic et nunc , "over het oude in het actuele en omgekeerd". De Rynck pakt een van de vele versies van de Odyssee uit zijn boekenkast en leest de eerste verzen voor. De poëtische vertaling van Patrick Lateur werd enkele jaren geleden nog integraal op het podium gebracht door tientallen acteurs. 24 hoofdstukken, 12.000 verzen. Een marathonlezing van meer dan 24 uur in de KVS in Brussel. De man van vele listen moet u, Muze, voor mij bezingen Over het verhaal, de personages, de monsters, de goden en de mensen, de betekenis van de Odyssee heeft De Rynck veel te vertellen, maar eerst even terug naar de bron. Naar een slordige 2.700 jaar geleden. Toen ontstonden de Ilias en de Odyssee, 2 vervolgverhalen die eigenlijk romans in verzen zijn. "Ze worden toegeschreven aan een zekere Homeros, maar eigenlijk weten we niet goed hoe die werken tot stand zijn gekomen." Vermoedelijk gaat het om verhalen die mondeling zijn overgeleverd. "Iemand heeft die fragmenten dan tot een eenheid gesmeed. Die persoon noemen we Homeros." Hij heeft wellicht geleefd in Klein-Azië, wat nu de westkust van Turkije en de Griekse eilanden in de omgeving is. Volgens de overlevering was hij een blinde dichter. Maar ook dat is niet zeker. Toen het Griekse alfabet ontstond, is de tekst op papyrus gezet. Maar "we hebben geen papyrusversie van de Odyssee uit de oudheid. Hoogstens wordt soms een fragment gevonden met enkele verzen". Hoe is de tekst dan tot ons gekomen? "Generatie na generatie, eeuw na eeuw werd het verhaal overgepend en tenslotte gedrukt." En vaak vertaald uit het Grieks. De Rynck laat een Nederlandse vertaling uit 1561 zien met de mooie titel 'De dolinge van Ulysse'. Ulysses is de verlatijnste naam van Odysseus. En de titel van een beroemde roman van James Joyce. Patrick De Rynck en enkele vertalingen van de Odyssee De Odyssee begint waar de Ilias eindigt, dat andere epos dat aan Homeros wordt toegeschreven. De Ilias gaat over de Trojaanse oorlog, "de moeder van alle oorlogen", waarbij Odysseus een cruciale rol speelt. Hij bedenkt de beroemde list met het paard van Troje. Griekse soldaten verstopten zich in een houten paard en raakten op die manier ongemerkt binnen in Troje, de stad van de vijand. Eenmaal de oorlog voorbij, keert Odysseus terug naar Ithaka, het Griekse eiland waar hij koning is en waar zijn vrouw Penelope al 10 jaar op hem wacht. De terugtocht duurt nog eens 10 jaar en is bezaaid met obstakels. Maar Odysseus, wiens bijnaam 'man van vele listen' is, weet altijd te ontkomen. 1 van de oudste afbeeldingen van het paard van Troje op een vaas, teruggevonden op het Griekse eiland Mykonos. 7e eeuw voor Christus. Een verhaal met veel subplots: avontuur, wraak, trouw, ontrouw, thuiskomen "We kennen het verhaal als een odyssee. Dat is een begrip geworden, een soortnaam voor een avontuurlijke reis. Maar eigenlijk is dat misleidend", vindt Patrick De Rynck. "Odysseus vertelt inderdaad in een flashback - heel filmisch - over wat hij allemaal meemaakt, het verhaal van de cycloop, de sirenen … maar dat is maar een deel van de Odyssee." Het epos gaat ook over de zoektocht van zoon Telemachos naar zijn vader Odysseus. Of over hoe Odysseus thuiskomt, zijn plaats moet hervinden, strijd moet leveren tegen de 'vrijers', de mannen die zijn vrouw en zijn troon wilden afpakken in zijn afwezigheid. "Het is een avonturenverhaal, maar ook een wraakverhaal, het gaat over thuiskomen, over trouw en ontrouw… er zijn zoveel subplots. Ik ben benieuwd welke plot de nieuwe film heeft gekozen." 'Odysseus in de grot van Polyphemos' (1630-1635) van Jacob Jordaens. Odysseus belandt in de spelonk van een cycloop. Eerst maakt hij hem blind door een paal in zijn ene oog te rammen. Vervolgens weet hij te ontsnappen door onder een ram te hangen en zo buiten de grot te raken. Hij noemt zichzelf ook 'niemand'. Als de cycloop vervolgens uitroept dat 'niemand' hem dit heeft aangedaan, maakt dat weinig indruk. Klassiekers worden door elke generatie opnieuw en anders geïnterpreteerd Patrick De Rynck kijkt ook uit naar de rol van Penelope, de vrouw van Odysseus die 10 jaar op hem wacht. "Ik vind het een kenmerk van klassiekers dat elke generatie ze opnieuw en anders interpreteert. Dat is ook gebeurd bij Penelope." Vroeger werd ze gezien als een "trouwe, deugdzame vrouw die wacht op haar man, en die zelfs door haar zoon op haar plaats wordt gezet: moeder, ga jij maar naar boven, ik zal het hier wel regelen." "Dat beeld verschoof onder invloed van het feminisme. In die interpretatie is Penelope een kwade vrouw die haar man verdenkt van avontuurtjes. Benieuwd hoe ze in de film naar voren zal komen." In 'The Odyssey' speelt Anne Hathaway de rol van Penelope. 'Penelope en haar vrijers' (1912) van John William Waterhouse. Penelope gebruikt haar weefgetouw als verzet tegen de vrijers die de plaats van Odysseus willen innemen. Ze belooft om een van hen te kiezen als haar weefwerk af is. Maar elke nacht haalt ze weer uit wat ze overdag heeft geweven. Ik ben altijd blij als er een nieuwe versie van de Odyssee is En zo geeft elke generatie wel een andere draai aan het verhaal. Dat vindt De Rynck prima: "Er rusten geen auteursrechten meer op het verhaal, men doet ermee wat men wil. En daar ben ik een hevige voorstander van." "Ik ben altijd blij als er een nieuwe versie komt, een nieuwe film, een poëziebundel waarin Odysseus of Penelope de hoofdrol spelen. Anderzijds is het ook goed dat onderzoekers de teksten en de context blijven bestuderen." 'Odysseus en Kalypso' (1920) van Max Beckmann. Odysseus blijft maar liefst 7 jaar hangen bij de nimf Kalypso, die hem onsterfelijkheid belooft. Maar hij kiest voor de sterfelijkheid en vertrekt naar huis. Wat is het geheim van die lange houdbaarheid van de Odyssee? Waarom heeft dit epos eeuwigheidswaarde? "De plot", zegt De Rynck beslist. "Dit is een basisplot van zoveel verhalen, romans, films, theaterstukken. De held op het toppunt, die vervolgens een crisis doormaakt. Hij komt eruit op een andere manier, hij wordt een ander mens." "Dat stramien herkennen we ook uit ons eigen leven. 'Tijdloos' is een gevaarlijk woord, maar misschien moet ik het toch maar eens gebruiken." "Het is een fysieke, maar ook een mentale reis, met hoogte- en dieptepunten. En het is niet de bestemming die je voor ogen moet houden, het is de reis zelf." Zoals de Griekse dichter Kaváfis begin 20e eeuw schreef in een beroemd gedicht: "Als je de tocht aanvaardt naar Ithaka, wens dat de weg dan lang mag zijn, vol avonturen, vol ervaringen." Veel woorden en begrippen uit de Odyssee zijn in de taal blijven leven. Een odyssee is een 'langdurige en moeitevolle tocht' volgens het woordenboek Van Dale. Een sirenenlied een 'onweerstaanbaar verleidende lokstem'. Odysseus liet zich aan de mast van zijn schip vastbinden en zijn manschappen stopten hun oren dicht met was om de gevaarlijke sirenen - met het hoofd van een vrouw en het lijf van een vogel - te weerstaan. Een paard van Troje binnenhalen betekent naïef iets doen wat je eigen ondergang betekent. Een Trojaans paard is ook een schadelijk computerprogramma dat heimelijk een systeem binnendringt. Zeilen tussen Scylla en Charibdis (twee zeemonsters waartussen Odysseus moest laveren) betekent zoveel als kiezen tussen de pest en de cholera. Romeinse munt (112-114 na Christus) met een afbeelding van Odysseus. Hij werd bij zijn thuiskomst op Ithaka herkend door zijn hond Argos. Praktische info: de film 'The Odyssey' van Christopher Nolan met o.a. Matt Damon (Odysseus), Anne Hathaway (Penelope), Zendaya (Athena), Tom Holland (Telemachos), Lupita Nyong'o (Helena/Klytaimnestra), Robert Pattinson (Antinoös) en Charlize Theron (Kalypso) komt op 15 juli 2026 in de bioscoop.
![[1]](image.php?loc=BE&i=https%3A%2F%2Fimages.vrt.be%2Fvrtnws_share%2F2026%2F07%2F10%2F49b9d70d-94b3-44c2-af64-d3f839b983d8.png){kind=link}
![[2]](image.php?loc=BE&i=https%3A%2F%2Fimages.vrt.be%2Fvrtnws_web%2F2026%2F07%2F10%2F49b9d70d-94b3-44c2-af64-d3f839b983d8.png%3Fwidth%3D200%26height%3D125%26q%3D80%26blur%3D90){kind=link}