De komende verkiezingen in Israël draaien om meer dan Netanyahu | VRT NWS Nieuws

Honderdduizenden Israëli's bleven protesteren op straat, omdat ze de hervorming zien als een inbreuk op de scheiding der machten. Het dossier is nog niet van tafel.

Netanyahu is de langstzittende premier die Israël ooit gehad heeft.

Toch zou het verkeerd zijn Netanyahu nu al politiek af te schrijven. Ondanks de binnenlandse kritiek en het internationale tegen hem - wegens mogelijke oorlogsmisdaden in Gaza - blijft hij een formidabele politieke speler. Verkiezingen winnen is één zaak, een werkbare coalitie smeden een andere. Laat dat nu net iets zijn waar Netanyahu uitzonderlijk sterk in is.  

Deze verkiezingen gaan niet alleen over een nieuwe regering, maar ook over de koers die Israël de komende jaren zal varen.

Veiligheid blijft het centrale thema. De oorlog in Gaza, de spanningen met Iran en de militaire operaties van Israël in Libanon en Syrië leggen een zware druk op het land. Zal een nieuwe regering een andere strategie hanteren in de Palestijnse gebieden en in de (buur)landen waar het op dit moment militair actief is? Die vraag stelt zich ook over de uitbreiding van de Israëlische controle over de bezette en het geweld van Israëlische kolonisten tegen Palestijnen daar.

'Israël dreigt een theocratie te worden', vertellen Israëlische kritische stemmen me regelmatig

Inge Vrancken

Daarnaast spelen belangrijke binnenlandse kwesties. Tegenstanders van de huidige coalitie vrezen dat religieuze en extreemrechtse partijen opnieuw veel invloed zullen krijgen. "Israël dreigt een theocratie te worden", vertellen Israëlische kritische stemmen me regelmatig. 

Ook het dossier van de voor ultraorthodoxe joden blijft bijzonder gevoelig. Voor honderdduizenden reservisten die al jaren een zware militaire last dragen, is het een kwestie van eerlijkheid. Dat dossier wordt een belangrijke test voor de volgende regering. 

Ultraorthodoxe joden protesteren tegen de mogelijke invoering van de dienstplicht voor hen.

Ook (ver) buiten Israël zullen de verkiezingen worden gevolgd. "Van de EU tot de Arabische staten: iedereen wil dat de regering van Netanyahu wordt vervangen", zo kopte de Israëlische krant Haaretz onlangs. In veel hoofdsteden leeft de hoop op een regering die meer ruimte laat voor diplomatie. Tegelijk bestaat de vrees dat een verdere verschuiving naar een extreemrechts of religieus-nationalistisch beleid de spanningen verder doet toenemen.

Voor Washington gaat de uitslag niet alleen over Israël, ook de stabiliteit van het Midden-Oosten staat op het spel

Inge Vrancken

De Verenigde Staten blijven de belangrijkste bondgenoot van Israël, maar ook daar leiden Gaza en de strategie rond Iran tot spanningen. Voor Washington gaat de verkiezingsuitslag dus niet alleen over Israël zelf, maar ook over stabiliteit in het hele Midden-Oosten. Dat kan gevolgen hebben voor de verdere relaties.

Donald Trump en Benjamin Netanyahu profileerden zich de voorbije jaren als nauwe bondgenoten.

Ook in de regio wordt uitgekeken naar 27 oktober en koestert men de hoop dat Netanyahu verdwijnt. Al is er tegelijk twijfel over hoeveel een nieuwe coalitie echt zal veranderen. Een rechtse regering zal het waarschijnlijk blijven. Toch is er een verschil tussen religieus geïnspireerd rechts en veiligheidsgeoriënteerd rechts. 

In verschillende hoofdsteden leeft bovendien bezorgdheid over een mogelijke op één of meer fronten waar Israël actief is. De idee leeft dat Netanyahu mogelijk zal willen inzetten op een nieuwe escalatie als dat volgens hem electoraal gewin kan opbrengen.

Welke partij de meeste stemmen haalt, is maar een deel van het verhaal. Het is vooral de coalitie die de politieke impact bepaalt. In het sterk versnipperde politieke landschap in Israël bestaat een meerderheid doorgaans uit 4 tot 8 partijen. Kleine coalitiepartners kunnen daardoor een grote invloed uitoefenen.  

Mogelijke premiers voor Israël: Netanyahu, Eisenkot of Bennett.

Netanyahu blijft een kanshebber om premier te blijven, ook als hij de verkiezingen niet wint. Hij kan als geen ander coalities vormen. 

Zijn belangrijkste uitdager is voormalig stafchef Gadi Eisenkot (66). Hij maakte deel uit van het oorlogskabinet na 7 oktober en verloor tijdens de oorlog een zoon en 2 neven. Zijn centrumpartij Yashar doet het goed in de peilingen. Eisenkot blijft ook pleiten voor een onderzoek naar de gebeurtenissen van 7 oktober, iets wat veel Israëli's noodzakelijk vinden.

De belangrijkste vraag is uiteindelijk niet alleen wie wint, maar hoe rechts de volgende regering zal zijn

Inge Vrancken

Daarnaast kunnen voormalig premier Naftali Bennett (54) en oppositieleider Yair Lapid (62) een sleutelrol spelen. Hun partijen verschillen ideologisch sterk, maar delen de ambitie om een alternatief te vormen voor Netanyahu. Hun steun kan cruciaal zijn bij een poging om een coalitie zonder hem te vormen. 

De belangrijkste vraag is uiteindelijk niet alleen wie wint, maar hoe rechts de volgende regering zal zijn. Het linkse kamp lijkt in het Israël van vandaag weinig kans te maken. Zelfs als de huidige oppositie erin slaagt Netanyahu van de macht te houden, zal ze waarschijnlijk moeten regeren met een bijzonder krappe meerderheid. 

De verkiezingen kunnen invloed hebben op de aanpak van de Palestijnse kwestie, maar een grote koerswijziging is weinig waarschijnlijk. De mannen die genoemd worden als mogelijke nieuwe premier verschillen vooral in stijl, minder in hun veiligheidsanalyse. 

Een nieuwe termijn voor Netanyahu zou waarschijnlijk neerkomen op een voortzetting van het huidige beleid. Een regering onder Eisenkot zou meer pragmatisch en minder ideologisch zijn met meer aandacht voor internationale samenwerking, regionale diplomatie en een versterking van de , zonder daarbij de Israëlische veiligheidsdoelstellingen los te laten. 

Het grootste deel van de Israëlische publieke opinie steunt de aanpak van het leger in Gaza.

Ook Bennett zou eerder een andere stijl dan een fundamenteel andere strategie vertegenwoordigen.  

De grootste inzet van deze verkiezingen ligt daarom niet noodzakelijk in een ander einddoel, maar in de vraag hoe de volgende regering stabiliteit, veiligheid en de relatie met de Palestijnen zal beheren in een regio die sinds eind 2023 ingrijpend veranderd is. Welke koers Israël zal varen vanaf 2027, wordt binnenkort beslist.